โรคกระดูกพรุน วิกฤตสุขภาพเงียบของผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน

โรคกระดูกพรุน เป็นภาวะที่กระดูกมีความหนาแน่นลดลง ทำให้กระดูกเปราะบางและเสี่ยงต่อการหักได้ง่าย โดยเฉพาะในผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน (Menopause) ที่มักจะมีการลดลงของฮอร์โมนเอสโตรเจน ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อกระดูก กระบวนการสร้างกระดูกจะชะลอตัวลง ขณะที่กระบวนการทำลายกระดูกยังดำเนินไปตามปกติ ทำให้กระดูกมีความเปราะบางและเสี่ยงต่อการหักมากขึ้น

การเกิดโรคกระดูกพรุนในหญิงวัยหมดประจำเดือนมีสาเหตุหลายประการ เช่น การขาดการออกกำลังกายที่ทำให้กระดูกแข็งแรง การขาดแคลเซียมและวิตามินดี การสูบบุหรี่ การดื่มแอลกอฮอล์ หรือการมีประวัติครอบครัวเป็นโรคกระดูกพรุน การสูญเสียมวลกระดูกในช่วงนี้ทำให้กระดูกสะโพก กระดูกสันหลัง และข้อมือมีความเสี่ยงสูงต่อการหัก

โรคกระดูกพรุนมักไม่มีอาการในระยะแรก จนกระทั่งเกิดมีกระดูกหัก หรือมีอาการปวดจากกระดูกที่แตก อาการที่ชัดเจนจากภาวะกระดูกหักหรือแขนขาขยับได้อย่างผิดปกติ ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิต

เช็กอย่างไรว่าเสี่ยง กระดูกพรุน

การตรวจความหนาแน่นของกระดูก (BMD) เป็นวิธีที่ใช้ในการประเมินภาวะกระดูกพรุน โดยการตรวจ DXA (Dual-Energy X-ray Absorptiometry) เป็นเทคโนโลยีที่ใช้รังสีเอกซ์ความเข้มข้นต่ำในการตรวจวัดความหนาแน่นของกระดูก โดยเน้นตรวจที่กระดูกสะโพก และกระดูกสันหลังส่วนล่าง ซึ่งเป็นบริเวณที่เสี่ยงต่อการหักในผู้ป่วยโรคกระดูกพรุน

ขั้นตอนการตรวจ DXA

การเตรียมตัวก่อนตรวจ: ผู้ป่วยสามารถรับประทานอาหารได้ตามปกติ แต่ควรแจ้งแพทย์หากตั้งครรภ์ หรือสงสัยว่าจะตั้งครรภ์ เพราะรังสีอาจเป็นอันตรายต่อทารก
ขั้นตอนการตรวจ: ผู้ป่วยนอนราบบนเตียงและไม่ขยับตัว ขณะที่เครื่อง DXA จะทำการสแกนร่างกายโดยการส่งรังสีเอกซ์ไปที่กระดูกที่ต้องการตรวจ
การอ่านผลการตรวจ: ผลการตรวจรายงานเป็นค่า T-score และ Z-score

T-score: เปรียบเทียบความหนาแน่นของกระดูกกับค่าเฉลี่ยของผู้หญิงที่มีสุขภาพดีในวัยกลางคน

T-score ระหว่าง -1.0 ถึง +1.0: ปกติ
T-score ระหว่าง -1.0 ถึง -2.5: ภาวะกระดูกบาง (Osteopenia)
T-score ต่ำกว่า -2.5: โรคกระดูกพรุน (Osteoporosis)

Z-score: เปรียบเทียบกับค่าเฉลี่ยของผู้หญิงในกลุ่มอายุเดียวกัน ใช้ประเมินผลกระทบจากปัจจัยทางพันธุกรรมหรือโรคอื่น ๆ

ข้อดีและข้อจำกัดของการตรวจ DXA

ข้อดี:

แม่นยำและเชื่อถือได้: DXA เป็นมาตรฐานที่ใช้ในการตรวจความหนาแน่นของกระดูกและสามารถตรวจจับโรคกระดูกพรุนในระยะแรก
ปลอดภัยและไม่เจ็บปวด: การตรวจด้วย DXA ใช้รังสีในระดับต่ำ ทำให้ปลอดภัยสำหรับผู้ป่วย
ใช้เวลาน้อย: การตรวจใช้เวลาเพียงไม่กี่นาที

ข้อจำกัด:

ไม่สามารถตรวจสอบกระดูกทุกส่วนได้ เช่น ข้อมือ หรือกระดูกแขน
ในผู้ที่มีน้ำหนักตัวมากอาจมีความแม่นยำน้อยลง

DXA และการป้องกันรักษาโรคกระดูกพรุน

การตรวจ DXA นอกจากเพื่อการวินิจฉัยโรคกระดูกพรุน ยังช่วยให้แพทย์ประเมินความเสี่ยงของการเกิดกระดูกหัก และเลือกวิธีการรักษาที่เหมาะสม

การรักษาโรคกระดูกพรุนในหญิงวัยหมดประจำเดือน

การรักษาโรคกระดูกพรุนในหญิงวัยหมดประจำเดือนมุ่งเน้นที่การชะลอการสูญเสียมวลกระดูกและเพิ่มความหนาแน่นของกระดูก โดยการใช้ยา เช่น บิสฟอสโฟเนต ฮอร์โมนทดแทน และการเสริมแคลเซียมและวิตามินดี การออกกำลังกายที่เหมาะสม และการปรับพฤติกรรมชีวิต เช่น การหลีกเลี่ยงการสูบบุหรี่และการดื่มแอลกอฮอล์ สามารถช่วยลดความเสี่ยงจากโรคกระดูกพรุนได้

การตรวจคัดกรองและการดูแลสุขภาพกระดูกตั้งแต่เนิ่น ๆ เป็นสิ่งสำคัญในการป้องกันและรักษาโรคกระดูกพรุน ลดความเสี่ยงในการเกิดกระดูกหักในอนาคต และช่วยรักษาคุณภาพชีวิตของผู้หญิงในวัยหมดประจำเดือนได้อย่างยั่งยืน

References

Eastell R, Rosen CJ, Black DM, et al. Postmenopausal osteoporosis. Nat Rev Dis Primers. 2016;2:16069. doi:10.1038/nrdp. 2016.69.
Kanis JA, McCloskey EV, Johansson H, et al. European guidance for the diagnosis and management of osteoporosis in postmenopausal women. Osteoporos Int. 2013;24(1):23-57. doi:10.1007/s00198-012-2074-y.
Compston J, Cooper A, Cooper C, et al. UK clinical guideline for the prevention and treatment of osteoporosis. Arch Osteoporos. 2017;12(1):43. doi:10.1007/s11657-017-0324-5.
Cosman F, de Beur SJ, LeBoff MS, et al. Clinician’s guide to prevention and treatment of osteoporosis. Osteoporos Int. 2014;25(10):2359-2381. doi:10.1007/s00198-014-2794-2.
Watts NB, Lewiecki EM, Miller PD, Baim S. Dual-energy X-ray absorptiometry (DXA): clinical use in osteoporosis. J Clin Densitom. 2008;11(1):56-65. doi:10.1016/j.jocd.2007.12.006.
Reid IR. Effects of calcium and vitamin D supplementation on bone health in older adults. Clin Endocrinol (Oxf). 2015;84(6):657–665. doi:10.1111/cen. 12814.
Black DM, Rosen CJ. Postmenopausal osteoporosis. N Engl J Med. 2016;374:254–262. doi:10.1056/NEJMcp1513724.
Diab DL, Watts NB. Bisphosphonate drug holiday: who, when, and how long. Ther Adv Musculoskelet Dis. 2013;5(3):107–111. doi:10.1177/1759720X13477714.